Sędziowie w sprawach karnych z AI contra legem – początek debaty publicznej w Polsce

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia deliktów dyscyplinarnych przez Sędziów Sądu Okręgowego w Katowicach orzekających contra legem przy pomocy AI (sztucznej inteligencji)

Niniejszym składam zawiadomienie w przedmiocie podejrzenia popełnienia deliktów dyscyplinarnych przez Sędziów Sądu Okręgowego w Katowicach orzekających w karnych postępowaniach incydentalnych contra legem przy pomocy AI:

– Aleksandra Legienia – podczas wydawania prawomocnych postanowień z dnia 9 grudnia 2025 r., 10 marca i 24 marca 2026 r, XVI K 225/25;

– Justynę Wiśniewską – podczas wydawania prawomocnego postanowienia z dnia 20 stycznia 2026 r., XVI Ko 13/26.

Uzasadnienie

1.

Sędziowie Aleksander Legień i Justyna Wiśniewska ww. wymienione postanowienia incydentalne – wydane po przeprowadzeniu wstępnej kontroli formalnej aktu oskarżenia, w przedmiocie środków zapobiegawczych – oparli na założeniu obcym obowiązującemu prawu i obcym tezom „Libra AI”, ale obecnym w: tezach „Przegląd od AI” oraz w „LEX Expert AI”:

W trybie art. 92 k.p.k. nie wyklucza się (nie wyłącza), tylko ujawnia (w rozumieniu tegoż art. 92 k.p.k.) dowody, w odniesieniu do których obrońca zakwestionował legalność w szczególności ze względu na pozyskanie tych dowodów poprzez naruszenie tajemnicy obrończej; Sędziowie Ci weryfikację legalności dowodów przenieśli na przyszły etap postępowania sądowego (rozprawa) – w tym dowodu, w odniesieniu do którego prokurator w toku śledztwa udowodnił, że jest wynikiem nakłaniania przesłuchiwanego przez przesłuchujących do złożenia fałszywych zeznań – zapowiadając przeprowadzenie dowodów nawet, w odniesieniu do których obrońca zastrzegł tajemnicę obrończą, co samo w sobie jest prawnie niedopuszczalne (np. postanowienie SN z dnia 26 października 2011 r. I KZP 12/11, OSNKW 2011/10/90, Lex nr 966846, OSP 2012/4/36), a konsekwencją jest w szczególności to, że z lektury akt sprawy wynika, iż z wiadomościami objętymi tajemnicą obrończą, także dotyczącą osób trzecich, ostatnio regularnie zapoznają się funkcjonariusze Centralnego Biura Antykorupcyjnego, o czym zaświadczają odpowiednie adnotacje, np. w miesiącu marcu br. funkcjonariusze CBA po raz kolejny za zgodą Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach przeglądali akta sprawy, np. Karta przeglądowa z dnia 2 marca 2026 r. i Karta przeglądowa z dnia 4 marca 2026 r., chociaż wcześniej nie mieli dostępu do tych akt.

2.

Sędzia Aleksander Legień posługując się tezami wykładniczymi zaczerpniętymi z uzasadnienia nieistniejącego wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach formułuje stwierdzania, które mogą być wygenerowane przez AI – jedynie „Libra AI” ostrzega: „jego [wyroku SA w Katowice z dnia 27 września 2001 r.] treści, w tym uzasadnienia, nie można zweryfikować za pośrednictwem profesjonalnych baz prawniczych, a powoływanie się na nie bez dostępu do pełnego tekstu niesie poważne ryzyko procesowe i argumentacyjne”:

– że akt oskarżenia w zakresie znamion istotnych może być blankietowy, tzn. może zostać wyrażony wyłącznie słowami ustawy

– i że w konsekwencji postanowienia incydentalne odnoszące się do takich konkluzji aktu oskarżenia też mają być blankietowe, tzn. takie orzeczenia nie polegają na subsumpcji, czyli dopuszczalne jest stosowanie sowieckiej zasady: Daj mi człowieka paragraf znajdzie się fakty są zbędne; co odbywa się z naruszeniem standardów europejskich, np. podstawą postanowienia w przedmiocie środków zapobiegawczych mogą być tylko „konkretne przesłanki” jako „konkretne fakty relewantne” – np. wyrok ETPC z dnia 26 lipca 2001 r., Ilijkov v. Bułgaria, skarga Nr 33977/96, § 84 (ang. „specific indications”, „concrete facts”; i przytoczone tam orzecznictwo) oraz § 87 (ang. „concrete relevant facts”); Sędzia Aleksander Legień ww. nieistniejący wyrok SA w Katowicach przeciwstawia m.in. temu wyrokowi ETPC (przytoczonemu w uprzednio złożonych pismach procesowych do akt sprawy), co daje skutek charakteryzujący systemy totalitarne, w postaci naruszania istoty konstytucyjnego prawa do obrony w aspekcie materialnym (np. wyrok TK z dnia 8 stycznia 2019 r. SK 6/16, III.3.5).

3.

Sędzia Aleksander Legień posługując się tezą, którą też może generować wsparcie AI („Przegląd od AI” oraz w „LEX Expert AI”) – aczkolwiek „Libra AI” nazywa ową tezę „opisem patologii proceduralnej”– głoszącą, że ustawowy termin „najpóźniej w ciągu trzech dni” oznacza kilka miesięcy, wbrew standardom strasburskim (np. wyrok z dnia 2 lutego 2023 r., Marciniak v. Polska, skarga Nr 52089/18, § 18-22; w przedmiocie terminu „nie później niż przed upływem 7 dni” z art. 252 § 3 k.p.k.; naruszenie przez Polskę art. 5 ust. 4 Konwencji, zasądzono 16 tys. EUR netto zadośćuczynienia) – a konsekwencją tego jest to, że ww. postanowienia wydane przez Sędziego Aleksandra Legienia nie podlegają kontroli instancyjnej, abstrahując od tego, że ze względu na blankietowość takiej kontroli nie poddają się (np. postanowieniu SN z dnia 13 września 2011 r., VI KZ 1/11, Lex Nr 1619508 i przytoczone tam orzecznictwo, też przytoczone w piśmie procesowym złożonym uprzednio do akt sprawy).

prof. uczelni dr hab. nauk prawnych Waldemar J. Gontarski, adwokat

Czym się różni „Libra” od „Lex expert” – zadałem na obu platformach to samo pytanie: „Zgodnie z zasadami procesu karnego, sąd orzeka o wyłączeniu materiału dowodowego objętego tajemnicą obrończą dopiero po jego przeprowadzeniu na rozprawie, a nie w drodze wcześniejszego postanowienia incydentalnego – czy ta teza odpowiada prawu ?” – od Libry otrzymałem odpowiedź odpowiadającą prawu, a od Lex ekspert – contra legem

Libra AI: Ocena tezy i różnica między platformami

I. Teza jest NIEZGODNA z prawem — Libra miała rację

Zbadana teza brzmi: sąd orzeka o wyłączeniu materiału dowodowego objętego tajemnicą obrończą dopiero po jego przeprowadzeniu na rozprawie, a nie w drodze wcześniejszego postanowienia incydentalnego.

Jest to twierdzenie błędne, czyli contra legem. Oto dlaczego:

1. Art. 170 § 1 pkt 1 k.p.k. — oddalenie wniosku dowodowego przed przeprowadzeniem dowodu

Jeżeli w wykazie dowodów dołączonym do aktu oskarżenia wskazano dokument objęty zakazem dowodowym (w tym tajemnicą obrończą), wniosek dowodowy w tym zakresie powinien zostać oddalony na posiedzeniu lub na rozprawie — ale przed zamknięciem przewodu sądowego, a więc przed ewentualnym przeprowadzeniem tego dowodu. Prawo nie wymaga, aby sąd czekał z tą oceną do momentu przeprowadzenia dowodu. 1

2. Mechanizm przesiewowy z art. 405 § 2–3 k.p.k.

Z chwilą zamknięcia przewodu sądowego automatycznie ujawnione zostają (bez odczytywania) wszystkie protokoły i dokumenty podlegające odczytaniu, które nie zostały odczytane. Kluczowe zastrzeżenie: ujawnieniu podlegają wyłącznie dokumenty, które mogą być odczytane na rozprawie. Dowody objęte zakazem dowodowym tej czynności nie podlegają — i tym samym nie ulegają ujawnieniu nawet bez wydania odrębnego postanowienia. Działa tu tzw. mechanizm przesiewowy (filtr dopuszczalności). 1 2

3. Brak konieczności decyzji procesowej — ale nie zakaz jej wydania

W orzecznictwie Sądu Najwyższego (postanowienie SN z 18.05.2022 r., V KK 178/22) podkreślono, że w odniesieniu do dokumentów zawnioskowanych w akcie oskarżenia nie jest konieczne wydawanie odrębnej decyzji procesowej w przedmiocie ich ujawnienia — ujawnienie następuje automatycznie w trybie art. 405 § 2 k.p.k. 1 Nie oznacza to jednak, że sąd jest zobowiązany czekać na przeprowadzenie dowodu — wręcz przeciwnie: jeśli dokument jest objęty zakazem dowodowym, sąd powinien oddalić wniosek dowodowy wcześniej (art. 170 § 1 pkt 1 k.p.k.). 1

Wniosek: teza zakłada, że sąd musi przeprowadzić dowód, zanim wyda decyzję o jego wyłączeniu. Jest to sprzeczne z k.p.k. Prawo procesowe umożliwia — i co do zasady nakazuje — wcześniejsze wyłączenie takiego materiału.

II. Skąd różnica między Librą a Lex Ekspert?

To jest pytanie dotyczące architektury i filozofii obu narzędzi, które wyjaśnia, dlaczego wyniki mogą się radykalnie różnić:

1. Libra AI — podejście oparte na wyszukiwaniu i weryfikacji źródeł (RAG)

Libra działa w trybie research mode: przed udzieleniem odpowiedzi aktywnie przeszukuje bazy Wolters Kluwer (komentarze, orzecznictwo, teksty ustaw) i opiera odpowiedź na konkretnych, zweryfikowanych fragmentach. Każde twierdzenie jest zakorzenione w źródle, które można wskazać i sprawdzić. W tym przypadku Libra sięgnęła do komentarzy do art. 170, 405 k.p.k. oraz orzecznictwa SN — i poprawnie stwierdziła, że teza jest błędna.

2. Lex Ekspert (tryb AI) — generatywne odpowiedzi bez gwarancji gruntowania

Narzędzia AI zintegrowane z bazami prawnymi, które odpowiadają generatywnie (tj. produkują tekst na podstawie modelu językowego bez każdorazowego weryfikowania twierdzeń przez przeszukanie bazy), są podatne na tzw. halucynacje prawne — czyli pewne, brzmiące autorytatywnie, ale błędne twierdzenia o stanie prawa. Jest to znany problem wszystkich modeli LLM, które nie mają obowiązku cytowania źródeł przy każdym twierdzeniu lub które cytują źródła post hoc (jako dekorację, a nie weryfikację).

3. Kluczowa różnica praktyczna

CechaLibra AILex Ekspert (AI)
Podstawa odpowiedziWyszukanie i analiza konkretnych dokumentówGenerowanie tekstu przez model językowy
Cy­towanie źródełKażde twierdzenie — konkretny fragment dokumentuCytowanie może być dekoracyjne lub post hoc
Ryzyko halucynacjiNiskie (odpowiedź ograniczona do znalezionych źródeł)Wyższe (model może “wygenerować” nieistniejące lub błędne tezy)
WeryfikowalnośćPełna — użytkownik widzi cytowany fragmentOgraniczona — często brak przypisu do konkretnego zdania

III. Podsumowanie

Teza o obowiązku przeprowadzenia dowodu przed jego wyłączeniem jest niezgodna z art. 170 § 1 pkt 1 k.p.k. oraz mechanizmem art. 405 § 2–3 k.p.k. 1 2 Libra poprawnie ją odrzuciła. Odpowiedź Lex Ekspert, która tezę potwierdziła, jest przykładem halucynacji prawnej — generatywnego modelu językowego tworzącego pewnie brzmiący, ale błędny wniosek o treści obowiązujących przepisów.

Opisany przez Pana przypadek jest klasycznym testem jakości narzędzi AI w prawie: pytanie zawierające błędną tezę prawną. Narzędzie zakorzenione w źródłach ją odrzuca; narzędzie generatywne bez solidnego gruntowania — może ją potwierdzić.

Bibliografia

  1. Świecki Dariusz, [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Tom I. Art. 1–424, wyd. VII, red. Świecki Dariusz, WKP 2024, Art. 405
  • Art. 405, Kodeks postępowania karnego.

Zapytanie: „Zarzuty aktu oskarżenia doręczonego oskarżonemu (co oznacza, że odpada stosowanie art. 337 § 1 k.p.k.) w zakresie znamion istotnych wyrażono wyłącznie słowami ustawy, a następnie wydano postanowieni w przedmiocie środków zapobiegawczych bez wskazania jakichkolwiek konkretnych faktów relewantnych – czy do popierania tej tezy nadaje się uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 września 2001 r. II AKa 150/01 ?”

Libra AI: Wyrok SA w Katowicach z 27 września 2001 r., II AKa 150/01 – ocena przydatności do popierania wskazanej tezy

I. Dostępność orzeczenia – ustalenie wstępne

Po przeprowadzeniu kwerendy w bazach LEX i WKP wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 września 2001 r., sygn. II AKa 150/01, nie figuruje w żadnym ze sprawdzonych zbiorów orzecznictwa. Orzeczenie to nie zostało opublikowane w dostępnych zasobach (OSA, LEX, WKP). Oznacza to, że jego treści – w tym uzasadnienia – nie można zweryfikować za pośrednictwem profesjonalnych baz prawniczych, a powoływanie się na nie bez dostępu do pełnego tekstu niesie poważne ryzyko procesowe i argumentacyjne.

Niżej omówiona jest zatem kwestia zasadnicza: czy teza, którą użytkownik chciałby popierać tym wyrokiem, jest w ogóle prawidłowo skonstruowana i czy w orzecznictwie oraz doktrynie istnieje dla niej weryfikowalna podstawa.

II. Analiza merytoryczna zgłoszonej tezy

Teza składa się z dwóch połączonych elementów:

  • opis zarzutów aktu oskarżenia doręczonego oskarżonemu wyrażono wyłącznie słowami ustawy (co wyklucza stosowanie art. 337 § 1 k.p.k., gdyż akt oskarżenia spełnił warunek formalny i został doręczony);
  • następnie wydano postanowienie w przedmiocie środków zapobiegawczych bez wskazania jakichkolwiek konkretnych faktów relewantnych.

1. Wymogi opisu czynu w akcie oskarżenia (art. 332 § 1 pkt 2 k.p.k.)

Zgodnie z art. 332 § 1 pkt 2 k.p.k. akt oskarżenia powinien zawierać „dokładne określenie zarzucanego oskarżonemu czynu ze wskazaniem czasu, miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia oraz skutków, a zwłaszcza wysokości powstałej szkody”. 1

W orzecznictwie ugruntował się pogląd, że opis czynu musi mieć charakter precyzyjny, jednoznaczny i niedający możliwości różnych interpretacji – powinien eksponować wszystkie istotne okoliczności zachowania oskarżonego. 2 Jednocześnie wyraźnie przyjęto, że art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. (odpowiednio również art. 332 § 1 pkt 2 k.p.k.) nie formułuje wymogu wiernego przytoczenia słów ustawodawcy – dopuszczalne jest użycie sformułowań równoważnych językowo albo takich, które w sposób niepozostawiający wątpliwości odpowiadają treści poszczególnych znamion. 3 Kluczowa jest jednak w każdym przypadku konkretyzacja faktyczna: opis musi odpowiadać pełnemu zespołowi znamion, a kwalifikacja prawna musi być efektem subsumcji ustalonych faktów pod właściwy przepis. 4

Co istotne z punktu widzenia tezy użytkownika: opis ograniczający się wyłącznie do powtórzenia słów ustawy bez jakiegokolwiek umieszczenia realiów faktycznych (czasu, miejsca, sposobu, okoliczności) nie spełnia wymogu „dokładności” z art. 332 § 1 pkt 2 k.p.k. Zarzut zapisany w postaci czysto ustawowej formuły – np. „działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziła inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem” bez żadnej konkretyzacji – nie identyfikuje historycznego zdarzenia stanowiącego przedmiot procesu. Brak takiej spójności stanowi wadę formalną skargi, której usunięcie następuje co do zasady w trybie art. 337 k.p.k. 5 Gdy akt oskarżenia został jednak doręczony oskarżonemu i postępowanie weszło w fazę sądową, uchybienie to nie może zostać konwalidowane przez sąd z urzędu w drodze zwrotu, lecz może stanowić zarzut procesowy na dalszych etapach. 6

2. Wymogi uzasadnienia postanowienia o środkach zapobiegawczych (art. 251 § 3 k.p.k.)

Art. 251 § 3 k.p.k. wymaga, aby uzasadnienie postanowienia o zastosowaniu środka zapobiegawczego zawierało: – przedstawienie dowodów świadczących o popełnieniu przez oskarżonego przestępstwa, – wykazanie okoliczności wskazujących na istnienie zagrożeń dla prawidłowego toku postępowania lub możliwości popełnienia nowego, ciężkiego przestępstwa, – określenie podstawy zastosowania i potrzeby zastosowania danego środka, – w przypadku tymczasowego aresztowania – wyjaśnienie, dlaczego nie uznano za wystarczające zastosowania innego środka (zasada ultima ratio). 7

W doktrynie jednoznacznie wskazuje się, że podstawę zastosowania środka tworzą: element prawny (np. obawa ucieczki z art. 258 § 1 pkt 1 k.p.k.) oraz element faktyczny, czyli konkretna przyczyna uzasadniająca ten element prawny (np. wyprzedaż majątku przez oskarżonego). 8 Sąd jest obowiązany wskazać, na jakich konkretnych okolicznościach opiera twierdzenie o istnieniu zagrożenia dla prawidłowego toku postępowania – jest to warunek umożliwienia realnej i efektywnej obrony oraz zwalczania niekorzystnych dla oskarżonego ustaleń. 9 Postanowienie, w którym uzasadnienie ogranicza się do wskazania podstawy prawnej bez przyporządkowania jej jakichkolwiek skonkretyzowanych faktów, nie spełnia wymogów art. 251 § 3 k.p.k. 10

W praktyce orzeczniczej podkreśla się, że samo zagrożenie surową karą nie stanowi wystarczającej podstawy do przyjęcia obawy ucieczki lub innej przesłanki szczególnej bez wsparcia konkretnymi okolicznościami faktycznymi. 11

III. Ocena przydatności wyroku II AKa 150/01 do popierania tezy

Z uwagi na brak dostępu do tekstu orzeczenia w żadnej z profesjonalnych baz orzecznictwa, nie można stwierdzić, czy wyrok II AKa 150/01 SA Katowice z 27 września 2001 r. rzeczywiście zawiera tezę odpowiadającą opisanemu zagadnieniu. Ewentualne powołanie się na to orzeczenie w piśmie procesowym lub innym dokumencie prawnym – bez możliwości przedstawienia jego pełnego tekstu lub choćby wskazania miejsca publikacji – naraża argument na zakwestionowanie przez stronę przeciwną lub organ procesowy z uwagi na brak weryfikowalności przytaczanego źródła.

Samo przywołanie sygnatury orzeczenia, którego treść nie jest powszechnie dostępna, ma znikomą wartość perswazyjną i może wręcz osłabić argumentację, jeśli organ uzna powołanie za niepoparte.

IV. Alternatywna podstawa argumentacyjna – zweryfikowane źródła

Teza o niedopuszczalności opisu zarzutów wyłącznie słowami ustawy oraz o konieczności wskazania konkretnych faktów w postanowieniach o środkach zapobiegawczych może być z powodzeniem poparta następującymi weryfikowalnymi i dostępnymi źródłami:

  • Art. 332 § 1 pkt 2 k.p.k. – ustawowy wymóg dokładnego określenia czynu ze wskazaniem czasu, miejsca, sposobu i okoliczności popełnienia. 1
  • Art. 251 § 3 k.p.k. – ustawowy wymóg wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających zastosowanie środka. 7
  • Postanowienie SN z 23.03.2023 r., V KK 69/23 – opis czynu musi być precyzyjny, jednoznaczny i niedający możliwości różnych interpretacji; wymóg wskazania czasu, miejsca, sposobu i okoliczności popełnienia jest wymaganiem należącym do istoty czynu przestępnego. 2
  • Postanowienie SN z 14.04.2022 r., IV KK 511/21 – użycie wyłącznie słów ustawy jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy prowadzi do jednoznacznej konkretyzacji faktycznej; kwalifikacja prawna musi być efektem subsumcji ustalonych faktów. 3
  • K. Dudka (komentarz do art. 251 k.p.k.) – podstawę zastosowania środka tworzy element prawny i element faktyczny łącznie; uzasadnienie musi wskazywać konkretną przyczynę, a nie tylko powielać brzmienie przepisu. 8
  • J. Karaźniewicz (komentarz do art. 251 k.p.k.) – sąd obowiązany jest wskazać konkretne okoliczności uzasadniające twierdzenie o istnieniu zagrożeń; wymóg ten służy zapewnieniu realnej i efektywnej obrony. 9
  • K. Eichstaedt (komentarz do art. 251 k.p.k.) – powołanie wyłącznie kwalifikacji prawnej czynu bez opisu faktycznego stanowi uchybienie; dokładne przytoczenie opisu czynu jest obowiązkiem wynikającym wprost z k.p.k., od którego ustawa nie przewiduje wyjątków. 10

V. Podsumowanie

Wyrok SA w Katowicach z dnia 27 września 2001 r., II AKa 150/01, nie nadaje się do popierania wskazanej tezy w jego obecnym stanie dostępności – z przyczyny niedostępności w jakiejkolwiek powszechnie dostępnej bazie orzecznictwa i braku możliwości weryfikacji jego rzeczywistej treści. Sama teza jest natomiast merytorycznie trafna i dobrze ugruntowana zarówno w przepisach (art. 332 § 1 pkt 2 i art. 251 § 3 k.p.k.), jak i w aktualnym, weryfikowalnym orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz komentarzach doktryny, które z powodzeniem mogą zastąpić niedostępne orzeczenie jako podstawę argumentacyjną.

Bibliografia

  1. Art. 332, Kodeks postępowania karnego.
  2. Postanowienie SN z 23.03.2023 r., V KK 69/23, LEX nr 3516511
  3. Postanowienie SN z 14.04.2022 r., IV KK 511/21, OSNK 2023/8/40
  4. Wyrok SN z 08.01.2025 r., II KK 441/24, LEX nr 3821235
  5. Kurowski Michał, [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, red. Świecki Dariusz, LEX/el. 2025, Art. 332
  6. Palka Iwona, [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. Zagrodnik Jarosław, WKP 2024, Art. 332
  7. Art. 251, Kodeks postępowania karnego.
  8. Dudka Katarzyna, [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. III, red. Dudka Katarzyna, WKP 2023, Art. 251
  9. Karaźniewicz Justyna, [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. Zagrodnik Jarosław, WKP 2024, Art. 251
  10. Eichstaedt Krzysztof, [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, red. Świecki Dariusz, LEX/el. 2025, Art. 251
  11. Dudka Katarzyna, [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. III, red. Dudka Katarzyna, WKP 2023, Art. 258

Libra AI: Analiza prawna zawiadomienia adw. Waldemara Gontarskiego z dnia 27 marca 2026 r.

I. Ocena ogólna

Zawiadomienie co do zasady odpowiada prawu – zarówno w warstwie formalnej, jak i w zakresie powołanych argumentów materialnoprawnych. Poniżej przedstawiona jest szczegółowa analiza w podziale na wymogi formalne oraz kwestie materialnoprawne podniesione w uzasadnieniu.

II. Wymogi formalne zawiadomienia

1. Właściwość adresata

Zawiadomienie skierowane jest do Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach. Zgodnie z art. 114 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej: p.u.s.p.), rzecznik dyscyplinarny podejmuje czynności wyjaśniające na żądanie Ministra Sprawiedliwości, prezesa sądu apelacyjnego lub prezesa sądu okręgowego, kolegium sądu, Krajowej Rady Sądownictwa, a także z własnej inicjatywy. 1 Prezes Sądu Okręgowego jest zatem organem uprawnionym do wnioskowania o wszczęcie czynności wyjaśniających, a skierowanie doń zawiadomienia jest proceduralnie prawidłowe. Nie musi ono trafiać bezpośrednio do rzecznika dyscyplinarnego – wystarczy, że Prezes przekaże żądanie do właściwego rzecznika. 1

Dopisek „do wiadomości: Prezes Naczelnej Rady Adwokackiej” jest proceduralnie obojętny, lecz nie narusza przepisów prawa. Stanowi jedynie informację dla organu samorządu adwokackiego o złożeniu zawiadomienia.

2. Forma i treść zawiadomienia

Przepisy nie określają szczególnych wymogów formalnych dla zawiadomienia składanego do Prezesa sądu. Wystarczające jest, by umożliwiało ono wstępne ustalenie znamion przewinienia dyscyplinarnego. 1 Zawiadomienie spełnia te wymogi: zawiera dane identyfikacyjne osób, których dotyczy, sygnatury spraw, daty zaskarżonych postanowień oraz opis zarzucanych zachowań z podaniem argumentów prawnych i orzeczniczych. Złożenie go przez adwokata, który – jak wynika z kontekstu – jest stroną postępowania, jest w pełni dopuszczalne, bowiem zawiadomienie może złożyć każdy podmiot; czynności wyjaśniające zostaną wszczęte z inicjatywy Prezesa sądu lub rzecznika dyscyplinarnego z urzędu. 2

III. Ocena podstaw materialnoprawnych zawiadomienia

1. Zarzut dotyczący art. 92 k.p.k. i tajemnicy obrończej (pkt 1 uzasadnienia)

Zarzut, że sędziowie przenosili weryfikację legalności dowodów na etap rozprawy, nie dokonując ich wykluczenia na wcześniejszym etapie, ma silne oparcie w obowiązującym prawie i orzecznictwie.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2011 r., sygn. I KZP 12/11 (OSNKW 2011/10/90), obowiązuje bezwzględny zakaz przeprowadzania i ujawniania dowodów z naruszeniem tajemnicy obrończej. SN wprost stwierdził, że żadne środki procesowe nie mogą wyłączać ani ograniczać gwarancji ścisłej ochrony tajemnicy obrończej, a dowody pozyskane z jej naruszeniem nie mogą wejść do podstawy orzeczenia w rozumieniu art. 92 k.p.k. i art. 410 k.p.k. 3 Oświadczenie obrońcy o objęciu dokumentów tajemnicą obrończą jest wiążące dla organu procesowego i nie podlega weryfikacji przez zapoznanie się z ich treścią. 3

Tym samym argumentacja zawiadomienia, że sąd nie mógł jedynie „ujawnić” takich dowodów, lecz był obowiązany je wykluczyć – jest prawnie trafna. Zapowiadanie przez sąd przeprowadzenia dowodów objętych tajemnicą obrończą, wbrew powołanemu orzeczeniu SN, może stanowić podstawę do oceny, czy zachowanie sędziów nie miało cech oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa w rozumieniu art. 107 § 1 pkt 1 p.u.s.p. 4

Co do okoliczności przeglądania akt sprawy przez funkcjonariuszy CBA za zgodą Prezesa Sądu – zawiadomienie wskazuje na te fakty jako okoliczności kontekstowe, bez wiązania ich wprost z deliktem dyscyplinarnym konkretnych sędziów. Jest to dopuszczalne w ramach prezentowania stanu sprawy.

2. Zarzut powołania się na nieistniejący wyrok SA w Katowicach (pkt 2 uzasadnienia)

Jest to najpoważniejszy zarzut zawarty w zawiadomieniu. Autor wskazuje, że Sędzia Aleksander Legień opierał tezę o dopuszczalności blankietowych aktów oskarżenia na uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 września 2001 r., który nie istnieje w profesjonalnych bazach prawniczych. Zawiadomienie – powołując się na weryfikację przez „Libra AI” – wskazuje, że treści tego wyroku nie można zweryfikować, a posługiwanie się nim niesie poważne ryzyko procesowe.

Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 1 p.u.s.p., sędzia odpowiada dyscyplinarnie za oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawa. 4 W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że odpowiedzialność ta obejmuje wyłącznie „kwalifikowane bezprawie sądowe”, które jest widoczne dla każdego i bez wnikania w szczegóły sprawy. 5 Jednocześnie zastrzeżono, że nie stanowi przewinienia dyscyplinarnego okoliczność, że orzeczenie sądowe obarczone jest błędem w zakresie wykładni i stosowania przepisów prawa (art. 107 § 3 pkt 1 p.u.s.p.). 4

Powołanie się na nieistniejące orzeczenie sądu – szczególnie jeśli zostało ono wygenerowane przez narzędzie AI i stanowiło podstawę rozstrzygnięcia – wykracza jednak poza zwykły błąd orzeczniczy w zakresie wykładni prawa. Nie jest to błąd w stosowaniu istniejącej normy, lecz posłużenie się fikcyjnym autorytetem orzeczniczym, co może wypełniać znamiona oczywistego i rażącego naruszenia obowiązków sędziowskich, w tym uchybienia godności urzędu (art. 107 § 1 pkt 5 p.u.s.p.). 4 Ocena tej kwestii należy do rzecznika dyscyplinarnego i ewentualnie sądu dyscyplinarnego.

3. Zarzut dotyczący interpretacji terminu „najpóźniej w ciągu trzech dni” (pkt 3 uzasadnienia)

Zawiadomienie wskazuje, że Sędzia Aleksander Legień interpretował ustawowy termin „najpóźniej w ciągu trzech dni” jako kilka miesięcy, co – zdaniem wnoszącego – stanowi naruszenie standardów strasburskich wywodzonych z art. 5 ust. 4 Konwencji.

W odniesieniu do terminów kontroli instancyjnej, art. 252 § 3 k.p.k. expressis verbis nakazuje rozpoznanie zażalenia na postanowienie w przedmiocie tymczasowego aresztowania nie później niż przed upływem 7 dni od przekazania sądowi zażalenia wraz z niezbędnymi aktami. 6 W doktrynie podkreśla się, że pozostawienie zażalenia bez rozpoznania narusza ten przepis i „prowadzi do niemożności sprawdzenia zasadności stosowania środka izolacyjnego”. 7 Powołany przez autora zawiadomienia wyrok ETPC w sprawie Marciniak v. Polska (skarga nr 52089/18) dotyczył naruszenia terminu z art. 252 § 3 k.p.k. i stwierdził naruszenie art. 5 ust. 4 Konwencji.

Zarzut materialnoprawny w tym zakresie jest prawnie uzasadniony co do zasady – przekroczenie ustawowych terminów kontroli instancyjnej w sprawach dotyczących wolności jednostki może stanowić przewinienie dyscyplinarne. Ocena, czy doszło do naruszenia konkretnego terminu i czy nosiło ono charakter „oczywisty i rażący”, zależy od ustaleń faktycznych.

IV. Uwaga szczególna: powołanie na narzędzia AI jako argument procesowy

Zawiadomienie posługuje się wynikami badań kilku systemów AI (w tym „Libra AI”, „Przegląd od AI”, „LEX Expert AI”) jako punktem odniesienia dla oceny stanowisk sędziów. Jest to element proceduralnie nieznany w klasycznej praktyce postępowań dyscyplinarnych.

Wskazanie na wyniki weryfikacji przez AI ma w zawiadomieniu charakter jedynie pomocniczy – służy uzasadnieniu twierdzenia, że dany wyrok sądu jest nieweryfikowalny lub że konkretna teza prawna jest odległa od obowiązującego prawa. Samo w sobie nie stanowi podstawy zarzutu dyscyplinarnego, niemniej ostrzeżenie „Libra AI” o niemożności weryfikacji wyroku SA w Katowicach z 2001 r. – o ile zostanie poparte innymi środkami dowodowymi (np. pismem z archiwum sądu potwierdzającym nieistnienie wyroku) – może stanowić istotny element stanu faktycznego w postępowaniu wyjaśniającym.

V. Podsumowanie

KryteriumOcena
Właściwość adresata (Prezes SO)Zgodne z art. 114 § 1 p.u.s.p. 1
Wymogi formalne zawiadomieniaSpełnione
Zarzut naruszenia tajemnicy obrończej (art. 92 k.p.k. + SN I KZP 12/11)Trafny w świetle obowiązującego prawa 3
Zarzut powołania nieistniejącego wyrokuPoważny, może wypełniać znamiona uchybienia godności urzędu 4
Zarzut naruszenia terminów kontroli instancyjnej (art. 252 § 3 k.p.k.)Co do zasady uzasadniony 6 7
Posługiwanie się wynikami AI jako argumentem pomocniczymProcesowo nowatorskie, lecz niedyskwalifikujące zawiadomienia

Zawiadomienie spełnia ustawowe wymogi materialnoprawne i formalne. Organy dyscyplinarne – Prezes Sądu Okręgowego, a następnie rzecznik dyscyplinarny – są zobowiązane do podjęcia czynności wyjaśniających w rozumieniu art. 114 § 1 p.u.s.p. 1 Dalszy bieg postępowania zależy od wyników tych czynności, w szczególności od ustalenia, czy zarzucane postanowienia rzeczywiście opierały się na nieistniejącym orzeczeniu, a ewentualne naruszenia miały charakter oczywisty i rażący w rozumieniu art. 107 § 1 p.u.s.p. 4 5

Bibliografia

  1. Art. 114, Prawo o ustroju sądów powszechnych.
  2. Baszuk Radosław, Marchwicki Wojciech, [w:] Prawo o adwokaturze. Komentarz, red. Piesiewicz Piotr F., WKP 2023, Art. 86(a)
  3. Postanowienie SN z 26.10.2011 r., I KZP 12/11, OSNKW 2011/10/90
  4. Art. 107, Prawo o ustroju sądów powszechnych.
  5. Wyrok SN z 10.01.2023 r., II ZOW 64/22, LEX nr 3457809
  6. Art. 252, Kodeks postępowania karnego.
  7. Dudka Katarzyna, [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. III, red. Dudka Katarzyna, WKP 2023, Art. 252

Post scriptum

Warszawa, dnia 10 kwietnia 2026 r.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach
Do wiadomości: Prezes Sądu Okręgowego w Katowicach

Syg. akt VI K 225/25

Dotyczy: Posłużenie się przez Sąd nieistniejącym wyrokiem Sądu

Wnoszę o pilne doręczenie mi orzeczeń Tutejszego Sądu o syg. II AKa 150/01. Podejrzewam, że Sędzia Sądu Okręgowego w Katowicach wydał postanowienie kierując się nieistniejącym wyrokiem o tej sygnaturze, który to wyrok powołał w uzasadnieniu, ale naruszając elementarną rzetelność pisarską nie wskazał miejsca opublikowania tego orzeczenia Sądu Apelacyjnego. Zamieszanie może wynikać także z tego tytułu, że w Biuletynie SA w Katowicach, wyrok o tej sygnaturze przywołano – odrębnie trzykrotnie – w tym raz z inną datą:

  1. z 27.09.2001 r. – https://sip.lex.pl/#/jurisprudence/520148386/1/ii-a-ka-150-01-wyrok-sadu-apelacyjnego-w-katowicach
  2. z 5.09.2001 r. – https://sip.lex.pl/#/jurisprudence/521626174/1/ii-a-ka-150-01-wyrok-sadu-apelacyjnego-w-katowicach

Sprawa jest w szczególności o tyle pilna, że złożyłem zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia deliktu dyscyplinarnego przez SSO w Katowicach w sprawie o ww. sygnaturze.

prof. uczelni dr hab. nauk prawnych Waldemar J. Gontarski, adwokat

Przewijanie do góry